Działania w dziedzinie klimatu

Podjąć pilne działania w celu przeciwdziałania zmianom klimatu i ich skutkom – to jedno z priorytetowych celów zawartych w Agendzie na rzecz Zrównoważonego Rozwoju 2030. Przeciwdziałanie zmianom klimatycznym stanowi wyzwanie o charakterze globalnym, dlatego podczas Konferencji Narodów Zjednoczonych w Paryżu w 2015 r. społeczność międzynarodowa przyjęła porozumienie klimatyczne. Do jego głównych założeń należy:

• ograniczenie globalnego ocieplenia do poziomu o 2°C niższego niż przed epoką przemysłową, dążąc jednocześnie do zatrzymania wzrostu temperatury na poziomie 1,5°C,
• zwiększenie zdolności adaptacji do zmiany klimatu,
• wspieranie rozwoju o niskim poziomie emisji oraz zwiększenie powierzchni lasów.

Klimat na Ziemi zmienia się w coraz szybszym tempie. Jego zmiany są odczuwalne w każdym kraju i na każdym kontynencie. Główną przyczyną zaistniałej sytuacji jest efekt cieplarniany spowodowany przez gazy cieplarniane. Ślad węglowy jest jednym z najważniejszych wskaźników zmiany klimatu. Jego największym składnikiem jest dwutlenek węgla, który najbardziej przyczynia się do globalnego ocieplenia.

W 2021 r. Parlament Europejski przyjął europejskie prawo o klimacie, które zobowiązuje do osiągniecia neutralności klimatycznej europejskiej gospodarki i społeczeństwa do 2050 r. Dodatkowo prawo to, podnosi cel redukcji emisji gazów cieplarnianych netto o co najmniej 55% do 2030 r., w porównaniu z poziomem z 1990 r. Ponadto Komisja Europejska przyjęła Pakiet „Fit for 55” – „Gotowi na osiągniecie celu 55%” w ramach którego podejmowane działania skupiają się m.in.: na promowaniu odnawialnych źródeł energii, rozwój czystego transportu (bezemisyjnego), upowszechnienie roli lasów jako naturalnych pochłaniaczy CO₂ (w tym nowe nasadzenia drzew).

W VI Raporcie IPCC (AR6) z 2023 r. stwierdzono, że „działalność człowieka, przede wszystkim poprzez emisję gazów cieplarnianych, bezdyskusyjnie spowodowała globalne ocieplenie”.

Źródła emisji gazów cieplarnianych, zgodnie z metodologią opublikowana przez IPCC ,podzielono na pięć głównych kategorii:

• energia (w tym spalanie paliw w przemyśle, transporcie, emisja lotna z paliw),
• procesy przemysłowe i użytkowanie produktów,
• rolnictwo,
• użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo,
• odpady.

Na wzrost emisji gazów cieplarnianych do atmosfery wpływają takie działania człowieka jak:

• produkcja energii - spalanie węgla, ropy i gazu (powstaje wówczas dwutlenek węgla i podtlenek azotu),
• wycinanie lasów (wylesianie) - zmniejsza się pochłanianie CO₂ (drzewa pomagają regulować klimat poprzez pochłanianie CO₂ z atmosfery, jednak kiedy są wycinane, zmagazynowany w nich węgiel znów trafia do atmosfery, a to przyczynia się do efektu cieplarnianego),
• hodowla zwierząt gospodarskich (produkcja metanu),
• produkcja i wykorzystywanie nawozów azotowych (tlenki azotu),
• fluorowane gazy cieplarniane, emitowane z urządzeń i produktów, które wykorzystują te gazy.

Zmiana klimatu ma wpływ na występowanie wielu ekstremalnych zjawisk pogodowych i klimatycznych. Skutki efektu cieplarnianego są poważne, to m.in.: susze, powodzie, gwałtowne burze, rekordowe upały, wzrost poziomu morza, zmiana średnich temperatur powietrza, zmiany pokrywy śnieżnej.

Z raportu opublikowanego w sierpniu 2024 r. przez grupę badawczą Climate Central wynika, że spośród 123 badanych krajów na świecie, Polskę zmiany klimatu dotknęły najbardziej. Zajmujemy pod tym względem piąte miejsce. Zima skróciła się średnio o trzy tygodnie w porównaniu do sytuacji sprzed 10 lat. Europa ociepla się dwukrotnie szybciej niż reszta świata.

Czy w województwie mazowieckim podejmujemy efektywne działania na rzecz klimatu?

1. Z czym się mierzymy, na czym polega problem?

Województwo mazowieckie jest jednym z regionów o największym wpływie na zmiany klimatyczne kraju. Rosnąca liczba ludności, duża koncentracja przemysłu, transportu i rolnictwa prowadzi do znacznych emisji gazów cieplarnianych, szczególnie dwutlenku węgla.

Według danych z Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami w 2022 r. całkowita emisja gazów cieplarnianych w województwie mazowieckim wyniosła ponad 61 mln ton ekwiwalentu dwutlenku węgla (wyłączając emisję i pochłanianie gazów cieplarnianych z kategorii Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo). W kraju emisja ta osiągnęła poziom ponad 380 mln ton.

Na 1 mieszkańca województwa mazowieckiego w 2022 r. przypadało ponad 11 ton gazów cieplarnianych przy czym w skali kraju wskaźnik ten wynosił powyżej 10 ton.

W 2022 r. województwo mazowieckie odpowiadało za znaczną część krajowej emisji gazów cieplarnianych. Całkowita emisja dwutlenku węgla w województwie mazowieckim była najwyższa w Polsce i wyniosła 54,6 mln ton (17,3% krajowej emisji tego gazu). Na przestrzeni lat 2016-2022 emisja CO₂ zwiększyła się o ponad 17%, natomiast w stosunku do 2021 r spadła o prawie 6%. Emisja metanu w województwie w 2022 r. była na poziomie 149,4 tys. ton (stanowiąc 10,3% krajowej emisji CH₄) i w skali roku wzrosła o 0,4%, a zmniejszyła się o ponad 11% w porównaniu z 2016 r. Z kolei emisja podtlenku azotu wyniosła 9,6 tys. ton (stanowiąc 12,8% krajowej emisji N₂O), odnotowując spadek o ponad 3% w stosunku do 2021 r., a wzrost o ponad 23% w relacji do 2016 r.

Źródło: dane Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami - Instytut Ochrony Środowiska - PIB.

Województwo mazowieckie zmaga się z wysokim poziomem zanieczyszczeń powietrza, zwłaszcza w miastach. Zanieczyszczenia związane z transportem, przemysłem stanowią główne wyzwanie dla regionu. Na terenie województwa istnieją zakłady przemysłowe, które przyczyniają się do emisji substancji szkodliwych, takich jak dwutlenek siarki, tlenki azotu oraz pyły. Źródłem emisji zanieczyszczeń powietrza są zakłady szczególnie uciążliwe dla czystości powietrza. W 2023 r. liczba tych zakładów w województwie mazowieckim wyniosła 135. W urządzenia do redukcji zanieczyszczeń pyłowych wyposażonych było 67 zakładów (49,6% ogółu), natomiast gazowych – 27 (20,0%).

W 2023 r. emisja zanieczyszczeń pyłowych i gazowych z zakładów szczególnie uciążliwych w województwie zmniejszyła się w porównaniu z 2015 r. odpowiednio o 62,0% i 0,7%.

Emisja zanieczyszczeń pyłowych w 2023 r. wyniosła 1,5 tys. ton., z czego większość pochodziła ze spalania paliw (75,4% ogólnej emisji pyłów w województwie). W porównaniu z poprzednim rokiem ich emisja zmalała o blisko 20%. Udział Mazowsza w emisji zanieczyszczeń pyłowych wytworzonych przez zakłady szczególnie uciążliwe w kraju stanowił 9,2% (o 0,4 p. proc. więcej niż w 2015 r.).

Natomiast emisja zanieczyszczeń gazowych w województwie mazowieckim w omawianym roku osiągnęła poziom 28355,6 tys. ton i zmniejszyła się w skali roku o blisko 15%. Na 1 km² województwa przypadało 797,4 ton tych zanieczyszczeń wobec 803,4 ton w 2015 r. Najwięcej zanieczyszczeń gazowych na km² odnotowano w Płocku, a następnie w Ostrołęce, najmniej w powiecie piaseczyńskim.

Największy wpływ na wielkość emisji zanieczyszczeń gazowych miała emisja dwutlenku węgla. Analiza danych dla lat 2015-2023 wskazuje na udział CO₂ w ogółem emisji zanieczyszczeń gazowych na poziomie ponad 99%. W 2023 r. udział województwa mazowieckiego w emisji zanieczyszczeń gazowych wytworzonych przez zakłady szczególnie uciążliwe w kraju stanowił 16,4% (o 2,9 p. proc więcej niż w 2015 r.).

W latach 2015-2023 stopień redukcji zanieczyszczeń pyłowych w zakładach szczególnie uciążliwych zlokalizowanych w województwie mazowieckim był na podobnym poziomie i wynosił ponad 99%. Natomiast redukcja zanieczyszczeń gazowych (bez CO₂) od 2015 r. wzrosła o 29,7 p. proc., wynosząc w 2023 r. – 83%.

Z powodu negatywnego oddziaływania pyłu PM_2,5 na zdrowie ludzi wprowadzone zostały dodatkowe normy jakości powietrza dla obszarów tła miejskiego w miastach powyżej 100 tys. mieszkańców oraz aglomeracjach. Dla obszarów tych określono: wartość dopuszczalną pyłu PM_2,5 w powietrzu, którą nazwano pułapem stężenia ekspozycji obliczanym na podstawie wskaźnika średniego narażenia dla miast o liczbie mieszkańców większej niż 100 tys. i aglomeracji. Dodatkowo każdy kraj członkowski UE określił krajowy cel redukcji narażenia na pył PM_2,5.

W 2023 r. w województwie mazowieckim w systemie pomiarowym funkcjonowały łącznie 4 stanowiska pomiarowe: w Płocku, Radomiu oraz 2 zlokalizowane w aglomeracji warszawskiej.

Według danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska w aglomeracji warszawskiej w 2023 r. wskaźnik średniego narażenia na pył PM_2,5 wyniósł 15 µg/m³ i nie przekroczył krajowego celu redukcji narażenia na pył zawieszony PM_2,5 wynoszącego 16 µg/m³. Wskaźnik ten był na poziomie roku poprzedniego i o 8 µg/m³ mniejszy niż w 2015 r. W 2023 r. w Płocku wskaźnik średniego narażenia na pył PM_2,5 wyniósł 16 µg/m³, a w Radomiu 18 µg/m³.

2. Czy korzystamy z ekologicznego transportu?

Emisje gazów cieplarnianych z transportu stanowią jedno z głównych źródeł zanieczyszczenia powietrza, a ich redukcja jest kluczowa do poprawy jakości życia i ochrony środowiska. Województwo mazowieckie, a w szczególności Warszawa, stanowi ważny węzeł komunikacyjny, w którym transport drogowy generuje wysokie emisje gazów cieplarnianych. Zwiększona liczba samochodów osobowych i transportu ciężkiego wpływa na pogorszenie jakości powietrza.

W ramach działań podejmowanych w kierunku osiągniecia celów określonych w Europejskim prawie o klimacie, rozwój transportu publicznego (modernizacja transportu kolejowego, budowa nowych linii metra w Warszawie), infrastruktury rowerowej oraz elektromobilność może stanowić ważny punkt w strategii rozwoju województwa mazowieckiego na rzecz zmniejszania zanieczyszczeń z transportu.

Zanieczyszczenia ze środków transportu drogowego pochodzą głównie z procesów spalania paliw w silnikach samochodowych, ze ścierania opon, klocków hamulcowych w samochodach oraz unoszenia cząstek stałych z powierzchni ulic. Według danych Eurostatu, w 2022 r. transport drogowy w Polsce odpowiadał za ponad 99% emisji dwutlenku węgla w sektorze transportu (samochody osobowe ponad 50%).

W 2023 r. w województwie zarejestrowanych było blisko 4400 tys. samochodów osobowych, stanowiąc 16,1% samochodów osobowych w kraju. Ich liczba systematycznie wzrasta, od 2015 r. zwiększyła się aż o 38,2%. Rośnie też średni wiek samochodu osobowego. Spośród wszystkich zarejestrowanych samochodów ponad 56% miało więcej niż 15 lat, z czego ponad 18% to samochody mające 31 lat i starsze. Pod względem rodzaju stosowanego paliwa, 50,5% aut posiadało silniki benzynowe, 28,0% było na olej napędowy, a 15,2% na gaz LPG. W porównaniu z 2015 r. odnotowano wzrost aut zasilanych olejem napędowym o 34,6%, benzyną o 32,1%, a LPG tylko 18,7%.

W 2023 r. w województwie mazowieckim na 1000 ludności przypadało 795 samochodów, co umieszcza je w krajowej czołówce. Dla porównania w 2015 r. wskaźnik ten wynosił 593. Najwięcej samochodów osobowych na 1000 ludności było w powiecie sierpeckim (1024), najmniej w powiecie wołomińskim (620).

Przyjęte przez Parlament Europejski i Radę w 2020 r. obostrzenie w stosunku do limitów emisji dwutlenku węgla oraz rozwój oferty nisko - i zeroemisyjnych pojazdów sprawiły wzrost zainteresowania samochodami ekologicznymi.

Transport niskoemisyjny dotyczy systemów transportowych, które generują niewielkie emisje dwutlenku węgla (CO₂) oraz innych gazów cieplarnianych. W jego ramach znajdują się pojazdy elektryczne, hybrydowe oraz te zasilane alternatywnymi paliwami, takimi jak wodór czy biopaliwa. Województwo mazowieckie jest jednym z regionów w kraju, gdzie liczba samochodów elektrycznych rośnie najszybciej. W 2023 r. było 21,8 tys. hybryd (benzyna i energia elektryczna lub olej napędowy i energia elektryczna) oraz 15,6 tys. samochodów osobowych na energię elektryczną, co stanowiło 32,5% i 30,5% w kraju. W porównaniu z 2022 r. odnotowano spadek zarejestrowanych hybryd o 8,4% na rzecz samochodów z napędem elektrycznym, których liczba wzrosła o 75,3%. Na 1000 ludności przypadały 3 samochody elektryczne. Wciąż jednak koszty ich zakupu pozostają wysokie.

Według Licznika Elektromobilności uruchomionego przez Polski Związek Przemysłu Motoryzacyjnego i Polskie Stowarzyszenie Nowej Mobilności, pod koniec grudnia 2023 r. w Polsce funkcjonowały 5933 ogólnodostępne punkty ładowania samochodów elektrycznych, a wśród miast z najlepiej rozwiniętą infrastrukturą dla pojazdów zeroemisyjnych dominowała Warszawa z liczbą 590 punktów.

Ważnym krokiem w kierunku bardziej przyjaznych środowisku nawyków komunikacyjnych jest możliwość korzystania przez mieszkańców województwa mazowieckiego z ekologicznego transportu publicznego. W 2023 r. w województwie mazowieckim było 265 autobusów elektrycznych, co stanowiło 20,6% floty zeroemisyjnych autobusów w skali kraju. W porównaniu z 2022 r. odnotowano ich wzrost o 12,3%. Po warszawskich ulicach jeździło 157 takich autobusów, dodatkowo pojawił się pierwszy autobus wodorowy.

W ramach ochrony klimatu, poprawy jakości powietrza w województwie mazowieckim rozbudowywana jest sieć ścieżek rowerowych, mająca na celu zachęcanie mieszkańców do częstszego korzystania z rowerów zamiast aut emitujących szkodliwe substancje. W 2023 r. na Mazowszu ścieżki rowerowe miały łączną długość 3021,2 km i stanowiły 14,0% ścieżek rowerowych w kraju. Sukcesywnie, z roku na rok wzrasta ich długość. W porównaniu z poprzednim rokiem przybyło ponad 190,0 km (tj. 6,7%) nowych ścieżek, natomiast w stosunku do 2015 r. było ich więcej o ponad 1700 km (o 136,2%). W województwie mazowieckim gęstość ścieżek rowerowych jest większa niż w kraju. W 2023 r. było to odpowiednio 8,50 km wobec 6,87 km na 100 km² powierzchni (w 2015 r. – 3,60 wobec 3,45 km na 100 km²). Wskaźnik gęstości ścieżek rowerowych wykazywał duże zróżnicowanie terytorialne. Najwyższą jego wartość odnotowano w Warszawie (149,54 km na 100 km² ) oraz w Siedlcach (145,01 km na 100 km²), najniższą zaś w powiatach lipskim (0,39) i makowskim (0,41).

Turystyka rowerowa stała się bardzo popularna i ekologiczna zwłaszcza w stolicy województwa mazowieckiego. Według danych Zarządu Dróg Miejskich w Warszawie w 2023 r. rowerzyści mieli do dyspozycji 328 wypożyczalni (stacji) rowerów Veturilo oraz blisko 36 tys. stojaków publicznych.

3. Jaki wpływ na poprawę klimatu mają lasy i grunty leśne

Porozumienie paryskie zobowiązało wszystkie kraje do opracowania długoterminowych scenariuszy ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Jeden z nich, „Lasy dla klimatu”, podkreśla funkcję naturalnego pochłaniania CO₂ z atmosfery.

Lasy odgrywają kluczową rolę w łagodzeniu zmiany klimatu. Poprzez proces fotosyntezy, drzewa przekształcają CO₂ i wodę w glukozę, uwalniając przy tym tlen.

Oprócz pochłaniania CO₂, lasy wpływają na klimat poprzez regulację obiegu wody, co zmniejsza ryzyko susz i powodzi. Ważne jest jednak, aby dbać nie tylko o ilość, ale także o jakość lasów. Stare, bioróżnorodne lasy mają większą zdolność do pochłaniania CO₂ i stabilizacji klimatu niż młode, monokulturowe plantacje.

Pojedyncze drzewo może pochłaniać różne ilości CO₂ w zależności od gatunku, wieku, warunków wzrostu i klimatu. Średnio, dorosłe drzewo pochłania od 6 do 7 kg CO₂ rocznie. Natomiast średnio 1 hektar lasu może pochłonąć od 10 do 20 ton dwutlenku węgla rocznie. To pokazuje, jak ważna jest ochrona lasów i dążenie do tego, aby w jak największym stopniu prowadzić zalesienia obszarów.

W 2023 roku województwo mazowieckie miało największą powierzchnię lasów, wynoszącą 831,4 tys. ha. Stanowiło to 9,0% całkowitej powierzchni lasów w Polsce. Powierzchnia lasów na 1 mieszkańca wynosiła 15,1 ara.

W województwie mazowieckim przeważają lasy publiczne, stanowią one 55,3% ogólnej powierzchni lasów, zarządzane są głównie przez Lasy Państwowe. Lasy prywatne stanowią mniejszą część powierzchni leśnej w regionie i zajmują 44,7% ogólnej powierzchni lasów.

W strukturze powierzchni lasów według typów siedliskowych lasu, na obszarze nizinnym województwa, najczęstsze było występowanie borów (32,7%), a następnie borów mieszanych (30,1%), lasów mieszanych (23,0%). Natomiast na części wyżynnej województwa dominowały bory mieszane i lasy mieszane (po 1,0%).

Lesistość to wskaźnik określający procentowy udział powierzchni lasów w całkowitej powierzchni danego obszaru, np. kraju, regionu czy województwa. Wskaźnik lesistości dla Polski w 2023 r. wynosił 29,6%, natomiast dla województwa mazowieckiego – 23,4%, i tym samym lokowało to województwo na 15. miejscu wśród wszystkich województw w kraju. Najwyższy wskaźnik lesistości według powiatów województwa mazowieckiego (bez miast na prawach powiatu) wystąpił w powiatach: przysuskim (35%), wyszkowskim i szydłowieckim (po 34%), kozienickim i ostrołęckim (po 32%), przasnyskim i garwolińskim (po 31%), legionowskim (30%). Najniższy zaś dotyczył powiatu pruszkowskiego (11%).

Różne gatunki drzew mają różną zdolność do pochłaniania CO₂, co zależy od ich tempa wzrostu, struktury liściowej, długości życia i warunków środowiskowych. Drzewa, które są szczególnie efektywne w pochłanianiu CO₂ to: modrzew europejski, dąb, sosna, buk, jodła. Wybór odpowiednich gatunków do zalesień i ochrony lasów jest kluczowy dla maksymalizacji ich pozytywnego wpływu na klimat.

W województwie mazowieckim najwięcej jest drzew takich jak: sosny, brzozy, dęby, olsze, które skutecznie pochłaniają CO₂. Sosny dzięki swojej zdolności do szybkiego wzrostu i tworzenia dużej ilości biomasy stanowią około 29% drzewostanu w samej Warszawie, co wynika z dużego udziału lasów w powierzchni miasta. W województwie mazowieckim ich udział wynosi 70,8% ogółu powierzchni lasów. Kolejnym gatunkiem drzewa najczęściej występującym na terenie województwa jest brzoza z udziałem 8,3% oraz dęby i olsza, stanowiąc odpowiednio 7,6% i 7,4% drzewostanu województwa.

Jako natychmiastowy cel do zrealizowania, potrzebny do zmniejszenia CO₂ w atmosferze jest wdrożenie konkretnych działań:

1. Przebudowa drzewostanów: zastępowanie monokultur (np. sosnowych) lasami mieszanymi, które są bardziej odporne na zmiany klimatyczne i mają większą zdolność do pochłaniania CO₂.
2. Zalesianie i odnowienia: sadzenie nowych drzew i odnawianie zdegradowanych terenów leśnych, co zwiększa powierzchnię lasów zdolnych do pochłaniania CO₂.
3. Ochrona gleby: działania zapobiegające erozji i degradacji gleby, które pomagają w utrzymaniu zdrowych ekosystemów leśnych.
4. Rekultywacja torfowisk: torfowiska są naturalnymi magazynami węgla, a ich rekultywacja może znacznie zwiększyć zdolność do sekwestracji CO₂.
5. Zarządzanie wodą: programy małej retencji, które pomagają w utrzymaniu wilgotności gleby i zdrowia lasów, co jest kluczowe dla ich zdolności do pochłaniania CO₂

Na obszarze województwa mazowieckiego w 2023 r. odnowieniom i zalesieniom poddano ogółem 3692 ha powierzchni lasów, z tego 97,2% w lasach państwowych i 2,8% w lasach prywatnych. Samemu zalesieniu poddano 35 ha powierzchni, z tego 22 ha należących do lasów państwowych, a 13 ha do lasów prywatnych. W 2023 r. na terenie województwa mazowieckiego zasadzono 169,5 tys. sztuk drzew i krzewów, z tego 15,3% drzew, 84,7% krzewów.

Najwięcej zasadzeń drzew i krzewów ogółem w ujęciu terytorialnym w 2023 r. było w powiecie płońskim – 29,6 tys. sztuk, wołomińskim – 27,1 tys., piaseczyńskim – 8,4 tys., pruszkowskim – 7,6 tys., zaś najmniej w powiecie przysuskim – 11 sztuk drzew i krzewów. Natomiast najwięcej drzew zostało zasadzonych w powiecie wołomińskim i płońskim odpowiednio 2,6 tys. i 2,5 tys. sztuk.

Jeśli zaś chodzi o nowe zasadzenia ogółem w miastach na prawach powiatu województwa mazowieckiego przodowała bez wątpienia m.st. Warszawa – 57,0 tys. sztuk (w tym 1,5 tys. drzew) oraz Płock – 754 sztuk.

Innym działaniem w zakresie ochrony klimatu, na które należy zwrócić szczególną uwagę, jest ochrona lasów i gruntów leśnych przed pożarami. Podczas pożarów uwalniane są ogromne ilości dwutlenku węgla, który był wcześniej magazynowany w drzewach i roślinności. Przyczynia się to do wzrostu stężenia CO₂ w atmosferze, co z kolei nasila efekt cieplarniany.

Liczba pożarów lasów w województwie mazowieckim na przestrzeni blisko dekady zdecydowanie się zmniejszyła, od 3559 zdarzeń w 2015 r. do 1416 w 2023 r., tym samym mniej było zdegradowanego cennego areału w regionie (1531 ha w 2015 r.; 270 ha w 2023 r.).

Powierzchnia terenów zieleni według kategorii (w ha)

Kluczową rolę w zmniejszaniu emisji CO₂ i poprawie jakości powietrza. odgrywają również tereny miejskie. Zieleń miejska drzewa i roślinność w miastach pochłaniają dwutlenek węgla i produkują tlen. Zieleń miejska, taka jak parki, ogrody i zielone dachy, pomaga również w obniżeniu temperatury, co zmniejsza zapotrzebowanie na klimatyzację. Miasta, które inwestują w zieloną infrastrukturę i zrównoważony rozwój, mogą znacznie przyczynić się do walki ze zmianami klimatycznymi i poprawy jakości życia mieszkańców.

W województwie mazowieckim powierzchnia terenów zieleni w 2023 r. wynosiła 14041 ha, z tego najwięcej powierzchni zajmowały tereny zieleni osiedlowej - 27,7%, lasy gminne - 17,5%, zieleń uliczna – 16,8%, cmentarze – 15,2%. Od 2015 r. zauważalny jest wzrost powierzchni terenów zieleni w każdej z kategorii. Liczba nasadzeń drzew i krzewów w zadrzewieniach oraz terenach zieleni na 1 km² powierzchni województwa wynosiła 11,5 sztuk, a w Warszawie 376,5 sztuk. Powierzchnia parków, zieleńców i terenów zieleni osiedlowej na 1 mieszkańca wynosiła 12,9 m², w Warszawie 17,5 m². Natomiast powierzchnia terenów zieleni ogółem na 1 mieszkańca województwa w 2023 r. była na poziomie 25,5 m², zaś w Warszawie 27,1 m².

Inna kategorią terenów zieleni są ogrody działkowe, które mają ogromne znaczenie dla poprawy klimatu w miastach. Rośliny w ogrodach działkowych pochłaniają dwutlenek węgla i produkują tlen, co przyczynia się do redukcji emisji CO₂ w miastach. Ponadto pochłaniają ciepło i parują wodę, co tworzy efekt chłodzenia, filtrują zanieczyszczenia powietrza, takie jak pyły i szkodliwe gazy, co przyczynia się do poprawy jakości powietrza w miastach. Zieleń w ogrodach działkowych pomaga obniżyć temperaturę powietrza, co jest szczególnie ważne w upalne dni.

Rodzinne ogrody działkowe

4. Jakie są nakłady na środki trwałe służące ochronie powietrza atmosferycznego i klimatu?

W 2023 r. nakłady na środki trwałe służące ochronie powietrza atmosferycznego i klimatu w województwie mazowieckim wyniosły 742,9 mln zł. Stanowiło to blisko 14% środków przeznaczonych na ochronę powierza atmosferycznego i klimatu w Polsce.

Największą część tych nakładów przeznaczono na urządzenia do zapobiegania zanieczyszczeniom, w tym nowe techniki i technologie spalania paliw oraz modernizację kotłowni i ciepłowni (343,6 mln zł). Znaczące środki zainwestowano również w redukcję zanieczyszczeń 281,0 mln zł.

Ochrona powietrza atmosferycznego i klimatu – to projekty mające na celu redukcję emisji zanieczyszczeń powietrza, poprawę jakości powietrza oraz działania na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatycznym, na których cel w 2023 r. przeznaczono 72,3 mln zł, tj. 34,2% z ogólnej kwoty (w 2015 r. – 16,5%).

W województwie mazowieckim podejmowane są różnorodne działania na rzecz ochrony klimatu oraz adaptacji do jego zmian, takie jak: ograniczenie na używanie paliw stałych do ogrzewania domów i mieszkań, wymiana nieekologicznych kotłów grzewczych, modernizacja systemów grzewczych (OZE) oraz rozwój zielonej infrastruktury (nasadzenia zieleni, tworzenie ogrodów deszczowych, zielonych przystanków, parków i terenów zielonych). Działania te wspierane są przez szereg projektów, które mają na celu nie tylko poprawę, jakości powietrza, ale także co jest bardzo ważne, zwiększenie świadomości ekologicznej mieszkańców regionu.

Podsumowanie

W 2022 r. województwo mazowieckie odpowiadało za znaczną część krajowej emisji gazów cieplarnianych. Dwutlenek węgla stanowił zdecydowaną większość emisji w województwie, głównie z energetyki i transportu. Z kolei emisje metanu i podtlenku azotu były mniejsze. Z danych zaprezentowanych powyżej wynika, że w 2023 r. po mazowieckich drogach w dużej mierze jeździły stare, benzynowe samochody osobowe, które generowały znaczne emisje toksycznych spalin do atmosfery. Dlatego Mazowsze zmaga się z problemem zanieczyszczenia powietrza. Region podejmuje jednak działania ekologiczne, szczególnie w kierunku transportu niskoemisyjnego. Inwestuje w zeroemisyjną komunikację miejską, w tym autobusy elektryczne oraz rozwija sieć dróg rowerowych. Infrastruktura rowerowa i elektryczna rośnie w Warszawie i innych większych miastach województwa, ale w mniejszych miejscowościach konieczne są dalsze inwestycje. Warszawa należy do liderów w Polsce w zakresie wprowadzania autobusów elektrycznych. W 2023 r. na ulicach stolicy kursowało już kilkadziesiąt, a miasto planuje dalszy rozwój tej floty. Ekologiczne pojazdy nie tylko redukują emisję spalin, ale także hałas, co pozytywnie wpływa na jakość życia mieszkańców. Coraz więcej osób decyduje się również na zakup samochodów elektrycznych, co wynika ze świadomości ekologicznej, jak i preferencji konsumentów wobec nowoczesnych, oszczędnych technologii.

Transport niskoemisyjny przynosi przede wszystkim korzyści w postaci ograniczenia emisji gazów cieplarnianych, zmniejszenia poziomu CO₂ oraz innych szkodliwych substancji, co ma istotny wpływ na przeciwdziałanie zmianom klimatycznym.

Ważną rolę w pochłanianiu gazów cieplarnianych pełnią lasy województwa mazowieckiego. Mimo, że ich powierzchnia w regionie jest znaczna, to efektywność w pochłanianiu CO₂ zależy od wielu czynników, takich jak rodzaj lasów, zarządzanie leśne oraz zmiany klimatyczne. Województwo mazowieckie podejmuje różnorodne działania na rzecz wspierania roli lasów w walce ze zmianami klimatycznymi, w tym zwiększenie powierzchni lasów, odbudowa ekosystemów leśnych, edukacja i zaangażowanie społeczności lokalnych w ochronę środowiska.